Onze hersenen nemen niet louter waar wat ze aangeboden krijgen, ze nemen ook waar wat ze verwachten waar te nemen. In dit geval sturen de verwachting en de reeds aanwezige kennis de waarneming. De context waarin de figuur zich bevindt zal mede die verwachting scheppen.
Hieronder een aantal illusies die deze theorie aantonen:
In deze illustratie kan je als je vanaf een afstand kijkt een doodshoofd herkennen. Als je echter van iets dichterbij kijkt kan je een vrouw aan een kaptafel zien. Hoewel de kenmerken en de gewaarwordingen dezelfde zijn, herkent men naargelang de context (afstand) een ander tafereel.
Bekijk onderstaand filmpje.
In het filmpje zien we een cola op een blaadje papier. Maar als de hoek van de camera wijzigt, lijkt het alsof er echt een blikje cola op tafel staat. Door de vorm van het blikje en de verhouding met de tafel (context) verwachten we dat dit een gewoon blikje cola is.
Bewegen de hoofden van de dino's in onderstaand filmpje?
Je kan je ogen dus niet altijd geloven!
Hetzelfde fenomeen vinden we terug bij de herkenning van woorden en letters. We kunnen onduidelijke letters sneller herkennen indien ze in een gekend woord staan. Onze hersenen herkennen woorden sneller dan dat ze de afzonderlijke letters herkennen. Alweer heeft de context een invloed op de perceptie van het afzonderlijke onderdeel.
Dit contexteffect breidt zich eveneens uit naar zinnen en alinea’s. Door een verhaallijn en een context worden woorden sneller herkend. Een betekenisvolle zin creëert een verwachting in onze geest die ervoor zorgt dat we foutieve woorden over het hoofd zien, missende woorden automatische aanvullen of woorden corrigeren.
Dit effect wordt geïllustreerd door onderstaande tekst. Ook al staan de letters in de woorden niet op de juiste plaats, toch kunnen we de tekst vlot lezen. Dit is mogelijk doordat we de woorden sneller herkennen dan de letters. De woorden worden snel herkend omdat ze samen staan in een bepaalde context.
"Vlgones een oznrdeeok op een Eglnese uvinretsiet mkaat het neit uit in wlkee vloogdre de ltteers in een wrood saatn, het einge wat blegnaijrk is is dat de eretse en de ltaatse lteer op de jiutse patals saatn. De rset van de ltteers mgoen wllikueirg gpletaast wdoren en je knut vrelvogens gwoeon lzeen wat er saatt. Dit kmot odmat we neit ekle ltteer op zcih lzeen maar het wrood als gheeel."
Bovenstaande verklaart waarom we de welkomszin konden lezen ondanks dat de letters niet in de juiste volgorde geplaatst waren. De perceptie is een combinatie van pure sensatie, de verwachtingen die we hebben en de invloed van context.
Los de oefening op de volgende pagina op.